Działalność gospodarcza fundacji

Działalność gospodarcza fundacji

Na wstępie wyjaśnić należy samo pojęcie działalności gospodarczej, którego nie definiuje ustawa o fundacjach. Zgodnie zaś z art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. W orzecznictwie jako cechy działalności gospodarczej, których łączne zaistnienie pozwala na uznanie określonej przedmiotowo działalności za działalność gospodarczą uznaje się: zarobkowości, zorganizowanie formalne (czyli wyboru formy prawnej przedsiębiorczości) oraz ciągłość. Brak którejkolwiek z nich oznacza natomiast, że dana działalność nie może być zakwalifikowana do kategorii działalności gospodarczej. Cechy te muszą mieć charakter faktyczny i obiektywny. zawodowy (nie amatorski, nie okazjonalny) charakter, podporządkowanie się regułom opłacalności i uczestnictwo w obrocie gospodarczym (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12.02.2020 r., V ACa 233/19).

         Fundacja prowadząc działalność gospodarczą podlegać, wszakże będzie dodatkowym ograniczeniom nieznanym innym przedsiębiorcom. Przede wszystkim bowiem przepis art. 5 ust. 5 zd. 1 ustawy o fundacjach stanowi, że fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Tym samym, działalność gospodarcza fundacji nie może być głównym i wyłącznym celem jej działania, bowiem z treści art. 5 ust. 1 zd. 2 u.f. wynika, iż istotą fundacji i zasadniczym jej celem jest prowadzenie działalności statutowej, działalność gospodarcza zaś ma jedynie tworzyć warunki realizacji celów statutowych i uzupełniać środki na działalność statutową. Działalność gospodarcza fundacji musi być więc dostosowana i podporządkowana działalności statutowej, co oznacza, że co najmniej większość dochodów z działalności gospodarczej musi być przeznaczona na cele statutowe, wydatki zaś na działalność gospodarczą muszą pozostawać w rozsądnej proporcji do wydatków na cele statutowe.

         Co prawda działalność gospodarcza prowadzona przez fundację ma charakter zarobkowy, to jednak nie koliduje to z niezarobkowymi celami działania wskazanymi w statucie. Zarobkowego charakteru prowadzonej działalności nie zmienia nawet okoliczność, że dochód osiągnięty z prowadzenia działalności gospodarczej służy realizacji celów statutowych. Powyższe wynika z faktu, że działalność gospodarcza fundacji nie może być co do rodzaju i zakresu tożsama, czy też zbieżna z działalnością statutową fundacji, prowadziłoby to bowiem do sprzeczności z art. 1 ustawy o fundacjach, polegającej na zbieżności danego rodzaju działalności statutowej z dochodową działalnością fundacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1998 r., I CKN 417/97).

Działalność gospodarcza fundacji ma zatem z jednej strony pozostawać w ścisłym związku z prowadzoną działalnością statutową, z drugiej jednak strony nie może stanowić wyłącznego zadania fundacji. Efekty działalności gospodarczej mają więc tylko uzupełniać środki przeznaczone na działalność statutową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 29.04.2008 r., I SA/Łd 225/08). Działalność gospodarcza musi być bezwzględnie podporządkowana działalności statutowej, co oznacza, że jej funkcja sprowadza się do sposobu realizacji podstawowych celów fundacji. Nadawanie działalności gospodarczej fundacji znaczenia działalności podstawowej jest niedopuszczalne (zob. J. Blicharz, Pozycja fundacji w sferze prowadzonej przez nią działalności leczniczej, PPiA 2016/105/41-48).

         Kolejną, ciekawą kwestią związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej przez fundację jest sposób formułowania przedmiotu działalności gospodarczej. Ten bowiem nie musi zostać bezwzględnie skonkretyzowany w akcie fundacyjnym i statucie. Faktem jest, że fundacja prowadząca działalność gospodarczą podlega wpisowi do rejestru przedsiębiorców, tym samym jej przedmiot i zakres działalności gospodarczej podlegają wpisowi do tegoż rejestru, niemniej jednak zwrócić należy uwagę, że w ustawie o fundacjach mowa jest jedynie działalności gospodarczej (art. 5 ust. 1 ustawy) i że podjęcie przez nią działalności gospodarczej nie przewidzianej w statucie wymaga uprzedniej zmiany statutu (art. 11). Oznacza to, że w razie zaniechania skonkretyzowania w statucie przedmiotu, zakresu i ewentualnie także formy organizacyjno-prawnej tej działalności, nie będzie tylko dopuszczalne jej podjęcie bez wcześniejszej odpowiedniej zmiany statutu. Innymi słowy, odnośnie do działalności gospodarczej dopuszczalne jest ustanowienie w statucie fundacji jedynie samej zasady, a ściślej biorąc, wzmiankowanie o zamiarze podjęcia działalności gospodarczej jako takiej. Wobec zaś milczenia ustawy przyjąć trzeba, że również skuteczność aktu fundacyjnego nie jest uzależniona od sprecyzowania rodzaju i zakresu omawianej działalności (zob. Postanowienie Sądu Najwyższego z 07.05.2002 r., I CKN 162/01).

         Z praktycznego punktu widzenia rozwiązaniem lepszym jest możliwe dokładne opisanie przedmiotu działalności gospodarczej bezpośrednio w statucie fundacji. Najlepiej posłużyć się przy tym nomenklaturą kodów PKD (Polskiej Klasyfikacji Działalności). Co prawda i w tym przypadku ustawa o fundacjach nie wprowadza takiego obowiązku. Jednakże, jak stanowi przepis art. 40 pkt 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, w dziale 3 rejestru przedsiębiorców zamieszcza się następujące dane: przedmiot działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) – nie więcej niż dziesięć pozycji, w tym jeden przedmiot przeważającej działalności na poziomie podklasy. Powyższy wymóg doprowadził do wytworzenia praktyki, w myśl której także i w statutach fundacji wpisuje się przedmiot działalności gospodarczej poprzez odwołanie do właściwych kodów PKD.

Brak takich zapisów nie będzie, co do zasady prowadził do nieważności statutu, czy też odmowy jej wpisania do Rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Jeżeli statut fundacji nie posługuje się kodami PKD, a w inny sposób opisuje przedmiot działalności gospodarczej tej organizacji, zarząd fundacji we wniosku o jej wpis do rejestru przedsiębiorców będzie zobligowany przypisać treść statutu do właściwych kodów PKD.

Decydując się na wprowadzenie do statutu fundacji zapisów dotyczących przedmiotu jej działalności gospodarczej trzeba również pamiętać o zakazie pokrywania się tej działalności z celami statutowymi. W innym bowiem przypadku, sąd rejestrowy mógłby odmówić takiego wpisu opierając się na dyspozycji przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o fundacjach.

Ostatnią kwestią związaną z postanowieniami statutu w zakresie działalności gospodarczej fundacji jest konieczność wyposażenia jej w środki majątkowe niezbędne do jej prowadzenia. Wymóg ustawowy jest w tym przypadku niezwykle skromny, ustawa zakłada bowiem, że wartość środków majątkowych fundacji przeznaczonych na działalność gospodarczą nie może być mniejsza niż tysiąc złotych. Rzecz jasna jest to kwota minimalna i fundator może postanowić o przeznaczeniu na ten cel środków o większej wartości. Podkreślenia, jednakże wymaga, iż środki majątkowe przeznaczone na prowadzenie działalności gospodarczej odróżnić należy od mienia dedykowanego realizacji celów statutowych fundacji. Tym samym, fundacja prowadząca działalność gospodarczą powinna posiadać odrębnie zdefiniowane w statucie środki na realizację jej celów i dodatkowo z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gospodarczej.

Autor: Michał Koralewski

Fragment pochodzi z książki: Fundacje i stowarzyszenia prowadzące działalność gospodarczą, ODDK 2026.