Masz pytania?, napisz lub zadzwoń: T: +48 793 93 55 05, kancelaria(a)legitus.pl

Spółka jawna...

Spółka jawna w praktyce

Spółka jawna jest jedną z osobowych spółek handlowych. Termin ten oznacza nie tylko, że regulacje tego typu spółki znajdują się w Kodeksie spółek handlowych, ale przede wszystkim wiąże się on z cechami charakterystycznymi spółki jawnej jako tzw. niepełnej (ułomnej) osoby prawnej. Osobowe spółki handlowe, w odróżnieniu od spółek kapitałowych nie posiadają osobowości prawnej, jednakże przypisana im została zdolność prawna, czyli możliwość nabywania we własnym imieniu praw, w tym własność nieruchomości i innych praw rzeczowych, zaciągania zobowiązań, pozywania i bycia pozywaną.

Innymi słowy w obrocie gospodarczym spółka jawna jest odrębnym podmiotem od jej wspólników. Spółka jawna wpisana jest do Krajowego Rejestru Sądowego oraz posiada własne numery NIP i REGON. Przypomnieć tu należy, że inaczej sytuacja wygląda w spółce cywilnej, która nie ma zdolności prawnej, a zatem w obrocie gospodarczym nie występuje spółka cywilna, tylko jej wspólnicy będący przedsiębiorcami.

Niezwykle istotne jest, że spółka jawna jest „podstawową” osobową spółką handlową. Została ona uregulowana najdokładniej ze wszystkich spółek osobowych, a ustawodawca tworząc przepisy odnośnie innych spółek osobowych częstokroć odsyła wprost do stosowania przepisów o spółce jawnej.

Ustawodawca pozostawił wspólnikom znaczną swobodę w określaniu postanowień umowy spółki. Kodeks spółek handlowych zawiera jedynie wymagania minimalne względem umowy spółki jawnej. Umowa ta musi zatem zawierać co najmniej:

  1. firmę i siedzibę spółki,
  2. określenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość,
  3. przedmiot działalności spółki, 
  4. czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

W umowie warto również uregulować następujące kwestie:

  1. określenie zakresu uprawnienia do prowadzenia spraw spółki oraz jej reprezentowania przez wspólników,
  2. określenie udziału w zyskach i stratach spółki,
  3. wskazanie okresu na jaki zawarto umowę,
  4. postanowienia dotyczące zmiany, wypowiedzenia i rozwiązania umowy spółki,
  5. inne prawa i obowiązki wspólników,
  6. postanowienia końcowe.

Ad. 1. Firma i siedziba spółki,

Określenie firmy spółki jawnej niezbędne jest do wyróżnienia jej na rynku. Siedziba określa natomiast właściwość miejscową organów administracyjnych oraz sądów w sprawach dotyczących spółki, bądź z jej udziałem.

Firma spółki jawnej powinna składać się z dwóch elementów obligatoryjnych, którymi są:

  • nazwiska lub firmy (nazwy) wszystkich wspólników albo nazwisko albo firmę (nazwę) jednego albo kilku wspólników,
  • dodatkowe oznaczenie "spółka jawna".

W firmie można zamieścić również tzw. „dodatek fantazyjny” dowolnie wybrany przez wspólników, który może wskazywać np. na zakres jej działalności, obszar działania, źródła zaopatrzenia, itp. Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu "sp. j.".

Dodatkowo, zwrócić należy uwagę na obostrzenia wynikające z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, zgodnie z którą:

  • czynem nieuczciwej konkurencji jest takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które może wprowadzić klientów w błąd co do jego tożsamości, przez używanie firmy, nazwy, godła, skrótu literowego lub innego charakterystycznego symbolu wcześniej używanego, zgodnie z prawem, do oznaczenia innego przedsiębiorstwa (art. 5),
  • jeżeli oznaczenie przedsiębiorstwa nazwiskiem przedsiębiorcy może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości z innym przedsiębiorstwem, które wcześniej używało podobnego oznaczenia, przedsiębiorca ten powinien podjąć środki mające na celu usunięcie niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd osób trzecich (art. 6 ust. 1).

Siedzibą spółki jest natomiast miejscowość wskazana w umowie. Do określenia siedziby wystarczające jest podanie nazwy miejscowości, bez wskazywania dokładnego jej adresu.

Przykładowe zapisy umowne:

  1. Firma Spółki brzmi: Przedsiębiorstwo Usługowe ABC J. Nowak spółka jawna.
  2. Spółka może posługiwać się nazwą skróconą: P.U. ABC J. Nowak sp.j.
  3. Spółka może używać wyróżniających ją znaków graficznych.
  4. Siedzibą spółki jest Warszawa.

Ad. 2. Wkłady wspólników

 Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, wkład wspólnika może polegać na przeniesieniu lub obciążeniu własności rzeczy lub innych praw, a także na dokonaniu innych świadczeń na rzecz spółki (np. wykonywaniu na jej rzecz określonej pracy). Co ważne, jeżeli z umowy nie wynika nic innego, domniemywa się, że wkłady wspólników mają jednakową wartość.

Wkłady wniesione przez wspólników tworzą majątek spółki odrębny od majątku każdego ze wspólników. Wkład jest zwracany wspólnikowi po rozwiązaniu spółki, albo po jego wystąpieniu z niej.

Przykładowe zapisy umowne:
  1. Wspólnik Adam Nowak : 100 zł (słownie: sto złotych).
    1. Wspólnik Jan Kowalski: 500 zł (słownie: pięćset złotych),
    2. Wspólnicy wnoszą do Spółki następujące wkłady pieniężne:
  2. Wspólnik Jan Kowalski wnosi do Spółki tytułem wkładu niepieniężnego:
    1. Drukarkę laserową marki …, o wartości 500 zł.

Ad. 3. Przedmiot i obszar działalności gospodarczej spółki,

Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych spółka jawna zawiązywana jest w celu prowadzenia działalności gospodarczej, w umowie należy zatem precyzyjnie określić jej przedmiot. Określenie przedmiotu działalności powinno nastąpić poprzez wskazanie odpowiednich kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). Obecna klasyfikacja – PKD 2007 - została wprowadzona przez Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007 roku w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (Dz. U z 2007 r., Nr 251, poz. 1885).

Obszar działalności spółki może zostać natomiast określony bądź, jako dany region (miasto, powiat, województwo), bądź terytorium państwa, albo obszar nieoznaczony (np. spółka prowadzi działalność gospodarczą w kraju i zagranicą).

Przykładowe zapisy umowne:

  1. 1. Przedmiotem działalności Spółki, zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności - zwaną dalej „PKD”, jest:
    1. Wydawanie książek i periodyków oraz pozostała działalność wydawnicza, z wyłączeniem w zakresie oprogramowania (PKD 58.1),
    2. Działalność wydawnicza w zakresie pozostałego oprogramowania (PKD 58.29.Z),
    3. Działalność wspomagająca usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych (PKD 66.1),
    4. Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości (PKD 68).
  2. 2. Spółka prowadzi działalność gospodarczą na terytorium Polski.

Ad. 4. Prowadzenie spraw spółki i jej reprezentacja

Prowadzenie spraw spółki oznacza dokonywanie czynności wywierających skutek w wewnętrznych sferach jej działalności (administrowanie spółką, sprawy kadrowe, określanie strategii gospodarczych, itp.). Reprezentowanie natomiast to występowanie w imieniu spółki względem innych uczestników obrotu, urzędów i instytucji (zawieranie umów, prowadzenie spraw sądowych, itp.).

O ile w umowie spółki nie postanowiono inaczej, każdy ze wspólników jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia jej spraw, a także może ją samodzielnie reprezentować w granicach zwykłych czynności spółki, tj. takich które podejmowane są w toku bieżącego sprawowania zarządu i prowadzenia działalności gospodarczej (zwykłe czynności spółki). Od powyższej zasady istnieją dwa wyjątki:

  • jeżeli przed zakończeniem zwykłych czynności spółki prowadzonych przez jednego ze wspólników, chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna jest uchwała wspólników;
  • prowadzenie spraw spółki może być powierzone jednemu lub kilku wspólnikom bądź na mocy umowy spółki, bądź na podstawie późniejszej uchwały wspólników. Pozostali wspólnicy są wówczas wyłączeni od prowadzenia spraw spółki;
  • ustanowienie prokury wymaga zgody wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki;
  • w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki wymagana jest zgoda wszystkich wspólników, w tym także wspólników wyłączonych od prowadzenia spraw spółki.

W umowie spółki można ograniczyć prawa wspólników do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, np. wprowadzić reprezentację łączną we wszystkich, bądź niektórych sprawach.

Przykładowe zapisy umowne:

  1.  Do prowadzenia spraw Spółki uprawnieni są wszyscy Wspólnicy, chyba że co innego wynika z uchwały Wspólników, względnie, o ile dokonaniu czynności nie przekraczającej zakresu zwykłych czynności Spółki sprzeciwi się drugi Wspólnik.
  2. Do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłych czynności Spółki potrzebna jest zgoda wszystkich Wspólników. Do czynności przekraczających zakres zwykłych czynności Spółki zaliczane są w zakresie prowadzonych spraw Spółki:

(a)    nabywanie lub zbywanie, względnie obciążanie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. lub jego zorganizowanej części;
(b)   nabywanie lub zbywanie oraz obciążanie nieruchomości.

  1.  Każdy ze Wspólników Spółki jest uprawniony do samodzielnego reprezentowania Spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw.

Ad. 5. Określenie udziału w zyskach i stratach spółki

W zakresie udziału w zyskach i stratach spółki ustawa wprowadza również domniemanie, że w braku innych postanowień umownych, każdy ze wspólników uczestniczy w nich w równej części. Udział ten nie jest powiązany przy tym z wartością wkładów do spółki. W umowie spółki oczywiście można inaczej ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach i stratach. Można nawet zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach. Natomiast nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach (tzw. spółka lwia).

Jeżeli zaś w umowie spółki określono jedynie udział wspólnika w zyskach, to w braku innych ustaleń między wspólnikami, odnosi się on także do udziału w stratach. W umowie spółki można określić także zasady wypłacania zaliczek na poczet przyszłego zysku. Generalną zasadą jest bowiem, że zysk dzielony jest na koniec każdego roku obrachunkowego, a gdy spółkę zawarto na okres roku bądź krótszy – dopiero po rozwiązaniu spółki.

Przykładowe zapisy umowne:

 Wspólnicy uczestniczą w zyskach i stratach w ten sposób, że:

  1. Jan Kowalski uczestniczy w zyskach i stratach w 60%,
  2. Adam Nowak uczestniczy w zyskach i stratach w 40%.

Ad. 6. Wskazanie okresu na jaki zawarto umowę

Umowa spółki może zostać zawarta albo na czas określony albo na czas nieoznaczony. Przy czym określenie czasu trwania spółki może nastąpić poprzez wskazanie:

  • konkretnej daty dziennej,
  • okresu czasu (np. w latach, miesiącach),
  • zdarzenia w przyszłości.

W przypadku zawarcia umowy spółki na czas życia jednego ze wspólników, przyjmuje się, że została ona zawarta na czas nieoznaczony.

Przykładowe zapisy umowne:
Spółka została zawarta na czas nieoznaczony/na okres 5 lat od dnia podpisania umowy/na czas realizacji przedsięwzięcia polegającego na … .

Ad. 7. Postanowienia dotyczące zmiany, wypowiedzenia i rozwiązania umowy spółki

Zmiana umowy spółki wymaga uchwały wszystkich wspólników, którą należy następnie zgłosić do Krajowego Rejestru Sądowego.

Kodeks spółek handlowych przewiduje przyczyny rozwiązania umowy spółki jawnej, są nimi:

  • przyczyny przewidziane w umowie spółki,
  • jednomyślna uchwała wszystkich wspólników,
  • głoszenie upadłości spółki,
  • śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości,
  • wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika,
  • prawomocne orzeczenie sądu.

W umowie spółki wskazać można także dodatkowe przyczyny jej rozwiązania. Do najczęstszych należą:

  • pozostania w spółce tylko jednego wspólnika,
  • upływ określonego czasu,
  • osiągnięcie określonego celu gospodarczego,
  • wystąpienie ze spółki określonej liczby wspólników.

Ustawodawca przewidział również inne, szczególe tryby rozwiązania albo wypowiedzenia umowy spółki jawnej, są to:

  • wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika – możliwe jeżeli umowę zawarto na czas nieoznaczony, dodatkowo umowę spółki można wypowiedzieć na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego;
  • wypowiedzenie umowy spółki przez wierzyciela wspólnika - .jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika, wówczas jego wierzyciel, który na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń służących wspólnikowi w przypadku jego wystąpienia lub rozwiązania spółki, może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki była zawarta na czas oznaczony. Jeżeli umowa spółki przewiduje krótszy termin wypowiedzenia, wierzyciel może skorzystać z terminu umownego;
  • każdy wspólnik może z ważnych powodów żądać rozwiązania spółki przez sąd;
  • jeżeli w spółce składającej się z dwóch wspólników po stronie jednego z nich zaistnieje powód rozwiązania spółki, sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem.

Pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika oraz pomimo wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub jego wierzyciela, spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią. Uzgodnienie takie powinno w przypadku śmierci lub ogłoszenia upadłości nastąpić niezwłocznie, a w przypadku wypowiedzenia - przed upływem terminu wypowiedzenia. W przeciwnym razie spadkobierca, syndyk lub wspólnik, który wypowiedział umowę spółki, a także jego wierzyciel, mogą domagać się przeprowadzenia likwidacji.

Odnośnie zaś spółki zawartej na czas oznaczony, to uważa się ją za przedłużoną na czas nieoznaczony w przypadku, gdy pomimo istnienia przyczyn rozwiązania, przewidzianych w umowie, prowadzi ona swoją działalność nadal za zgodą wszystkich wspólników.

W umowie spółki można także zastrzec, iż spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki na jego miejsce. W wypadku takim powinni oni wskazać spółce jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Dopóki to nie nastąpi, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki.

Przykładowe zapisy umowne:

  1. Zmiana Umowy wymaga zgody wszystkich Wspólników oraz – pod rygorem nieważności – zachowania formy pisemnej.
  2. Każdy ze Wspólników może wypowiedzieć Spółkę z zachowaniem 6-miesięcznego terminu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec roku kalendarzowego.

Ad. 8. Inne prawa i obowiązki wspólników

 W umowie spółki można określić także inne, dodatkowe prawa i obowiązki wspólników. Przykładowo można przewidzieć w niej zakaz konkurencji dla wspólników (zakaz prowadzenia działalności gospodarczej poza spółką) oraz określić jego warunki.

Innym obowiązkiem nałożonym w umowie spółki na wspólników może być obowiązek posiadania odpowiedniego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej związanej z wykonywanym zawodem, bądź prowadzoną działalnością gospodarczą.

W umowie spółki jawnej można również zastrzec, że wspólnik może przenieść ogół jego praw i obowiązków związanych z członkostwem w spółce na inną osobę. Jest to instytucja pozwalająca na wstąpienie osoby trzeciej w miejsce jednego ze wspólników, który jednocześnie wychodzi ze spółki. Z zastrzeżeniem, że za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce osobowej i zobowiązania tej spółki osobowej odpowiadają solidarnie występujący wspólnik oraz wspólnik przystępujący do spółki.

Przykładowe zapisy umowne:

  1.  Wspólnik nie może, bez wyraźnej zgody drugiego Wspólnika, zajmować się interesami konkurencyjnymi, w szczególności uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partner, komplementariusz lub członek organu takiej spółki.
  2.  Wspólnik może przenieść ogół praw i obowiązków związanych z uczestnictwem w spółce na osobę trzecią. Przeniesienie takie nie wymaga zgody pozostałych wspólników.

Ad. 9. Postanowienia końcowe

Do postanowień końcowych, które warto zapisać w umowie spółki cywilnej należą postanowienia odnoszące się do:

  • stosowania odpowiednich przepisów prawa w sprawach nieuregulowanych w umowie spółki,
  • sposobu rozwiązywania sporów pomiędzy wspólnikami, w tym określenie sądu właściwego do rozpoznawania takich spraw,
  • ponoszenia kosztów związanych z zawiązaniem spółki,
  • ilości egzemplarzy i załączników.

Umowę podpisują wszyscy wspólnicy, a w liczbie egzemplarzy należy przewidzieć co najmniej po jednym dla każdego ze wspólników. Można również sporządzić egzemplarze do urzędu skarbowego oraz urzędu statystycznego.

Przykładowe zapisy umowne:

  1. W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy Kodeksu spółek handlowych.
  2. Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdego ze Wspólników.
  3. Spory, które mogą wyniknąć z niniejszej umowy, będą rozstrzygane przez rzeczowo właściwy sąd w Warszawie.
  4. Koszty zawarcia niniejszej umowy ponoszą wszyscy Wspólnicy w częściach równych.